1. Bệnh do não mô cầu là gì?
Bệnh do não mô cầu là bệnh nhiễm khuẩn cấp tính do vi khuẩn Neisseria meningitidis gây ra. Bệnh có thể gây viêm màng não, nhiễm khuẩn huyết hoặc xảy ra đồng thời cả hai tình trạng. Bệnh có thể gặp ở nhiều lứa tuổi, trong đó trẻ nhỏ và thanh thiếu niên cũng là những nhóm cần được quan tâm. Điều đáng lưu ý là người bệnh có thể chuyển nặng trong thời gian ngắn; vì vậy, không nên chủ quan khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ.
2. Bệnh lây truyền như thế nào?
Vi khuẩn não mô cầu lây chủ yếu qua đường hô hấp khi tiếp xúc gần với dịch tiết mũi, họng của người bệnh hoặc người lành mang vi khuẩn, chẳng hạn khi ho, hắt hơi, nói chuyện ở khoảng cách gần hoặc tiếp xúc thân mật. Nguy cơ lây truyền có thể tăng tại nơi đông người, không gian kín và thông khí kém.
Vì vậy, ở trường học và gia đình, chúng ta cần giữ lớp học thông thoáng, che miệng và mũi khi ho hoặc hắt hơi, rửa tay thường xuyên và tránh dùng chung các vật dụng tiếp xúc trực tiếp với nước bọt, dịch tiết cá nhân. Không nên hiểu rằng cứ tiếp xúc thông thường với người bệnh là chắc chắn mắc bệnh; nguy cơ phụ thuộc vào mức độ và tính chất tiếp xúc.
3. Dấu hiệu cần nhận biết sớm
Các dấu hiệu có thể xuất hiện đột ngột và không phải người bệnh nào cũng có đầy đủ tất cả triệu chứng:
- Sốt cao, đau đầu nhiều, mệt mỏi hoặc vẻ mặt lừ đừ bất thường.
- Buồn nôn hoặc nôn; đau/cứng cổ, sợ ánh sáng có thể gặp trong viêm màng não.
- Xuất hiện các chấm hoặc mảng đỏ tím trên da, đặc biệt dạng xuất huyết không mất đi khi ấn, là dấu hiệu nguy hiểm cần xử trí khẩn cấp.
- Co giật, lú lẫn, khó đánh thức, rối loạn ý thức, thở bất thường hoặc tình trạng xấu đi nhanh.
Thông điệp quan trọng: Nếu có sốt kèm đau đầu dữ dội, cứng cổ, ban xuất huyết, lừ đừ hoặc bất kỳ dấu hiệu nặng nào, hãy đưa người bệnh đến cơ sở y tế/cấp cứu ngay. Không chờ xuất hiện ban, không tự điều trị tại nhà và không trì hoãn để theo dõi thêm.
4. Cách chủ động phòng bệnh
- Giữ vệ sinh cá nhân; rửa tay bằng xà phòng và nước sạch thường xuyên.
- Che miệng, mũi bằng khăn giấy hoặc khuỷu tay khi ho, hắt hơi; bỏ khăn giấy đúng nơi quy định và vệ sinh tay sau đó.
- Đeo khẩu trang khi có triệu chứng hô hấp hoặc khi được nhân viên y tế khuyến cáo; hạn chế tiếp xúc gần với người đang có dấu hiệu bệnh.
- Không dùng chung vật dụng dễ dính dịch tiết như ly uống nước, chai nước, khăn mặt, bàn chải đánh răng.
- Giữ lớp học, phòng ở thông thoáng; vệ sinh môi trường và thực hiện các hướng dẫn phòng dịch của nhà trường, cơ quan y tế.
- Khi học sinh có biểu hiện sốt hoặc bất thường về sức khỏe, báo ngay cho giáo viên chủ nhiệm/nhân viên y tế trường học và gia đình để được đánh giá, xử trí phù hợp.
- Chủ động hỏi cơ sở tiêm chủng hoặc nhân viên y tế về vắc xin phòng bệnh do não mô cầu phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và lịch sử tiêm chủng. Vắc xin không thay thế việc nhận biết triệu chứng và đi khám kịp thời.
5. Khi nghi ngờ có người mắc bệnh, cần làm gì?
“NHẬN BIẾT SỚM – ĐI KHÁM NGAY – CHỦ ĐỘNG PHÒNG BỆNH, BẢO VỆ SỨC KHỎE CỘNG ĐỒNG!”
TÀI LIỆU THAM KHẢO
- Trung tâm Kiểm soát bệnh tật Thành phố Hồ Chí Minh (HCDC), “Chủ động nhận biết và phòng ngừa bệnh do não mô cầu”, cập nhật ngày 10/09/2026: https://www.hcdc.vn/chu-dong-nhan-biet-va-phong-ngua-benh-do-nao-mo-cau-ME0N5O.html
- Cổng thông tin Bộ Y tế, “Đã có 4 ca tử vong do não mô cầu, cần biết 4 khuyến cáo phòng bệnh của Bộ Y tế”, ngày 13/04/2026: https://adminmoh.moh.gov.vn/web/guest/tin-lien-quan/-/asset_publisher/vjYyM7O9aWnX/content/-a-co-4-ca-tu-vong-do-nao-mo-cau-can-biet-4-khuyen-cao-phong-benh-cua-bo-y-te
- Đưa người có dấu hiệu nguy hiểm đến cơ sở y tế/cấp cứu ngay; không tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc theo mách bảo.
- Thông báo cho gia đình, nhà trường và nhân viên y tế để phối hợp xử trí; cung cấp thông tin về triệu chứng và thời điểm khởi phát.
- Người tiếp xúc gần với ca bệnh cần làm theo hướng dẫn của cơ quan y tế. Một số trường hợp tiếp xúc gần có thể được chỉ định dùng thuốc dự phòng; không tự mua hoặc tự sử dụng thuốc.
- Nhà trường phối hợp với cơ quan y tế địa phương trong việc xác minh thông tin, hướng dẫn theo dõi sức khỏe và triển khai các biện pháp cần thiết; tránh lan truyền tin chưa kiểm chứng.
